Hoger onderwijs van de toekomst? Richt je op de regio van de toekomst!

Blog hoger onderwijs van de toekomst

25 juni 2019

Onlangs verscheen het advies van AWTI; Het stelsel op scherp gezet – Naar toekomstbestendig hoger onderwijs en onderzoek. Daarin worden enkele stevige conclusies getrokken. Zo stelt de AWTI dat het hoger onderwijs en onderzoek in Nederland niet toekomstbestendig zijn. Een zorgelijke conclusie die de noodzaak tot verandering in ons onderwijsstelsel nog maar weer eens onderstreept. Eerder betoogde ik al dat, om aan de vraag te kunnen blijven voldoen, het onderwijs veel minder moet volgen en de rol moet pakken van onderwijs dat vooroploopt. En dat kan! Door te stoppen met kijken naar de arbeidsmarkt van vandaag en morgen, en zich te richten op de arbeidsmarkt over tien jaar. En dan met name naar de regionale arbeidsmarkt over 10 jaar.

Mismatch tussen opleidingen en arbeidsmarkt groeit

Een van die zorgen uit het advies is dat het hoger onderwijs veel meer moet doen om studenten op de juiste plek te krijgen. Er is namelijk een steeds grotere mismatch tussen opleidingen en arbeidsmarkt. Zo zijn er veel te weinig studenten die voor een technische studie kiezen en veel te veel studenten die kiezen voor studies waar steeds minder vraag naar is.

Daarnaast is het hoger onderwijs in Nederland onvoldoende ingesteld op flexibiliteit en daardoor te weinig voorbereid op toekomstige leervragen en -mogelijkheden. Dit terwijl de behoefte aan flexibiliteit in onderwijs en training groeit, mede om vormen van leven lang ontwikkelen mogelijk te maken.

Huidig bekostigingsstelsel moet op de schop

Op dit moment behoort het Nederlandse onderzoek tot de wereldtop. Maar deze positie wankelt steeds meer omdat het onderzoek onvoldoende geprofileerd is en de financiering onder druk staat. Universiteiten hebben in de afgelopen jaren allemaal hun onderzoeksprofiel verbreed in plaats van scherper te kiezen voor een concentratie op hun ‘pieken’. Dit beperkt de aantrekkingskracht van Nederland voor toptalent op onderzoeksgebied. Universiteiten en hogescholen richten zich te weinig op toekomstige maatschappelijke behoeften, omdat ze nu worden beloond wanneer ze zo veel mogelijk financieringsbronnen aanboren en zo veel mogelijk studenten aantrekken. Het huidige bekostigingsstelsel beloont instellingen niet voor hun bijdrage aan de maatschappij maar wel om zo breed mogelijk te zijn. Dit heeft tot gevolg dat de instellingen steeds meer op elkaar gaan lijken.

Universiteiten en hogescholen moeten zich dus meer laten leiden door de maatschappelijke vraag. In zo’n stelsel bieden universiteiten en hogescholen onderwijs dat studenten voorbereidt op de arbeidsmarkt van de toekomst. Het hoger onderwijs sluit dan beter aan bij de kwaliteiten en leervragen van studenten en bij de eisen van de arbeidsmarkt. Ook wordt dan het Nederlandse onderzoek internationaal gezien veel krachtiger gepositioneerd. Maar hoe doe je dat?

In het advies wordt niet ingegaan op de precieze rol die het hoger onderwijs zou moeten spelen ten opzichte van de arbeidsmarkt. Natuurlijk moet de afstand ernaartoe worden verkleind. Maar op welke manier?

Onderwijs dat vooroploopt – het kan!

De dynamiek op de arbeidsmarkt is enorm hoog. Technologieën die vandaag de dag de markt domineren, zijn morgen alweer achterhaald. Voor veel bedrijven is het moeilijk te voorspellen wat hun opleidingsbehoefte gaat zijn. In de snel veranderende markt focussen bedrijven zich meer en meer op de korte termijn. Om te overleven moeten zij zichzelf continu aanpassen aan de veranderende wereld. En dat betekent ook dat ze continu andere behoeftes hebben op het gebied van kennis en vaardigheden. Dus hoe beantwoord je de eisen van de arbeidsmarkt? Uit ervaring weten we dat de klassieke manier – luisteren naar werkgevers en proberen goed te specificeren wat er nodig is – eigenlijk niet werkt. Ten eerste is de vraag zeer moeilijk te beantwoorden omdat alle werkgevers andere wensen hebben, die ook nog eens met de dag verschillen. En als het al lukt om de vraag goed in kaart te brengen, dan loopt het hoger onderwijs altijd achter de feiten aan: op het moment dat de eerste studenten de arbeidsmarkt betreden, zijn de eisen al weer veranderd.

Om wel aan de vraag te kunnen voldoen zou het onderwijs veel minder moeten volgen en de rol moeten pakken van onderwijs dat vooroploopt: En dat kan door te stoppen om te kijken naar de arbeidsmarkt van vandaag en morgen en zich te richten op de arbeidsmarkt over tien jaar. En dan met name naar de regionale arbeidsmarkt over 10 jaar. Waar ontwikkelt deze regionale arbeidsmarkt zich naartoe? Wat komt er op ons af en waar willen we naartoe bewegen? Sommige trends zijn op dit moment al aan de gang; zaken waar we zeker mee te maken zullen krijgen. Denk aan demografische verschuivingen zoals de vergrijzing of de trek van het platteland naar de stedelijke gebieden. Of de opkomst van technologieën als artificiële intelligentie en big data die banen zullen laten verdwijnen, ingrijpend doen veranderen en compleet laten verdwijnen. Dit zijn ontwikkelingen waar we nu al rekening mee kunnen houden. Door middel van goed onderzoek is het mogelijk om hier een goed beeld van te krijgen. Het hoger onderwijs beschikt over de onderwijscapaciteit om zich te focussen op deze arbeidsmarktvraagstukken en kan zich, in tegenstelling tot de private markt, veroorloven om zich op de lange termijn te richten.

Een duidelijk profiel gebaseerd op de regionale arbeidsmarkt

Wanneer het DNA van de regionale arbeidsmarkt zoals die er over tien jaar uit gaat zien in kaart is gebracht, kan het hoger onderwijs bepalen in welke richting ze haar onderwijs en onderzoek gaat plaatsen op basis van een duidelijk profiel. Een profiel gebaseerd op de regionale arbeidsmarkt waardoor ze direct impact kan maken op maatschappelijk relevante vraagstukken – en dat ligt precies in lijn met het advies van het AWTI. Hogescholen en universiteiten met een duidelijk profiel die zich bezighouden met maatschappelijk relevante vraagstukken.

Meer informatie?

Gerelateerde artikelen

CINOP gaat Politieacademie bijstaan bij het verder ontwikkelen van beroepsprofielen

Maakt breed opleiden studenten echt aantrekkelijker voor de arbeidsmarkt?

Leven Lang Leren: waardecreatie voor organisaties