Visie op hoger onderwijs: regionaal in plaats van nationaal

14 februari 2020

Advies Onderwijsraad strategische agenda hoger onderwijs

In het advies van de Onderwijsraad over de strategische agenda van het hoger onderwijs wordt een interessant punt gemaakt. De Onderwijsraad is het op grote lijnen eens met het belang van de thema’s die in die agenda aan de orde komen. Maar om echt strategische keuzes te kunnen maken, is volgens haar een visie nodig. Zonder visie op de taak en het nut van het hoger onderwijs zijn echte strategische keuzes eigenlijk niet te maken. In ieder geval niet op een duurzame manier.

De Onderwijsraad heeft gelijk dat een strategie zonder visie in zekere zin stuurloos is. Zonder stip op de horizon is het onmogelijk om een goede koers te bepalen. Zonder visie worden strategische keuzes opportunistisch; ingegeven door de waan van de dag en vooral gericht om de ergste brandjes te blussen. De vraag om een visie is dus terecht. Echter, het verbaasde me enigszins dat er een visie wordt gevraagd van de minister. Het is misschien logisch om het hoger onderwijs als een maatschappelijk bezit te bekijken en dus ook een maatschappelijk breed gedragen visie te verlangen. Maar is dat nog wel van deze tijd? Is het niet de taak van het hoger onderwijs zelf om een visie te hebben? En niet op landelijk, maar juist op regionaal niveau?

Belang van de regio en hoger onderwijs

We hebben al eerder gesproken over de opkomende macht en kracht van de regio’s. In de toenemende globalisering van de wereld neemt de invloed van nationale staten af maar stijgt juist de invloed en kracht van regionale gebieden. Vaak zijn dit stedelijke gebieden, maar dat is niet noodzakelijk. Hoe beter een regio begrijpt hoe het in elkaar zit, hoe gerichter en dus krachtiger ze zich kan ontwikkelen in een richting die ze zelf bepaalt. Door goed in kaart te brengen hoe de regio in elkaar zit en welke ontwikkelingen en trends er op de regio af komen, kun je samen met de belangrijkste stakeholders bepalen welke richting je jezelf wilt ontwikkelen. Dat kun je vastleggen in een goede visie op basis waarvan je een strategische route kunt bepalen.

Een regionale visie voor het hoger onderwijs

Een ho-instelling is zo’n belangrijke regionale stakeholder. Er is al veel geschreven over de noodzaak voor universiteiten en hogescholen om zichzelf veel beter te profileren. Om vooral ook internationaal relevant en goed gepositioneerd te blijven moeten instellingen binnen het hoger onderwijs zich duidelijk profileren. Dat kunnen ze doen door zich uitdrukkelijk te richten op- en te verankeren in de regio waar ze deel van uitmaken. Dat wil zeggen dat ze zich moeten verbinden (met onderzoek en onderwijs) met regionale vraagstukken en ontwikkelingen. Op deze manier creëren ze regionale waarde die bijdraagt aan hun legitimatie en hen helpt om een onderscheidende identiteit aan te nemen. Een onderscheidende identiteit op basis waarvan ze zich vervolgens ook internationaal kunnen onderscheiden.

Conclusie

De vraag van de Onderwijsraad om een goede visie te ontwikkelen op het hoger onderwijs is terecht, maar moet vooral regionaal worden opgepakt. Het hoger onderwijs kan daarbij zelf de voortrekkersrol pakken. Zij hebben de capaciteit om onderzoek te doen, data te verzamelen en te interpreteren om zo het dna van de regio in kaart te brengen. Wat heeft onze regionale arbeidsmarkt over 10 jaar nodig? Welke problemen gaan onze regio raken? Denk bijvoorbeeld aan de klimaatverandering: in de ene regio betekent dat droogte en in de andere juist overstroming.

Een landelijke visie op het hoger onderwijs zal altijd een compromis zijn, waarbij per definitie te weinig aandacht en nuance zal zijn voor de specifieke regionale verschillen. Dat betekent dat het voor individuele instellingen veel lastiger zal zijn om hun eigen richting te bepalen.

Met een goede regionale visie kunnen wel duidelijke strategische keuzes worden gemaakt en kan het hoger onderwijs de veranderingen die de toekomst van haar vraagt, sneller en effectiever doorvoeren.

Meer informatie?