Wat leert ons brein ons over leren?

08 november 2019

Inzichten van prof Margriet Sitskoorn in haar boek IK²

Een interessant element van leren waar we het in deze blogs nog niet over hebben gehad, is de vraag hoe we de impact van leren kunnen vergroten op basis van de kennis die we hebben over de werking van ons brein. Het boek IK² van Margriet Sitskoorn is een toegankelijk boek waarin ze ingaat op een aantal belangrijke vragen op dit gebied. Wat leert ons brein ons over leren?

Een wereld voor prikkels en verleidingen

Een van de uitgangspunten die ze beschrijft in Ik² is dat we ons in een tijd bevinden waar we worden gebombardeerd met een overdaad aan prikkels, informatie en veranderingen. Ze spreekt in deze zin over de VUCA-wereld (Volatility Uncertaincy Complexity Ambiguity). De centrale vraag die vervolgens wordt beantwoord is hoe je je eigen brein kunt trainen om zo goed mogelijk om te gaan met de VUCA-wereld; hoe leer je om succesvol te kunnen opereren in deze VUCA-wereld en niet vastloopt door alle verleidingen waar we continu aan bloot worden gesteld en die steeds gemakkelijker kunnen worden vervuld? Denk aan mobiele telefoons en social media. Aan ongezond eten en drinken en Netflix kijken op de bank in plaats van te bewegen.

Het CEO-brein: ontwikkel 21ste -eeuwse vaardigheden

Op basis van wetenschappelijke inzichten introduceert Sitskoorn de notie van het CEO brein; het gedeelte van onze hersenen dat in staat is om de wat meer primaire functies te onderdrukken en ons te richten op zaken als lange termijn belangen, het uitstellen van behoeftes, gezamenlijk belang in plaats van eigenbelang, etc. Simpel gezegd helpt ons CEO brein om niet onmiddellijk in te gaan op de verleiding die de vele prikkels ons steeds bieden, maar om verstandige keuzes te maken die echt goed en belangrijk voor ons zijn. Denk bijvoorbeeld om gezond te leven of om onszelf te ontwikkelen. Het valt op dat de capaciteiten die ze toeschrijft aan het CEO brein, veel overeenkomsten hebben met wat wij 21ste-eeuwse vaardigheden noemen: samenwerken, probleemoplossend vermogen, creativiteit, kritisch denken, informatie kritisch beoordelen etc. Deze vaardigheden worden steeds belangrijker en gewild op de arbeidsmarkt en zullen in de toekomst steeds meer moeten worden aangeleerd en verbeterd.

Het is ook om deze reden erg belangrijk om ons CEO brein te trainen; Sitskoorn beschrijft uitvoerig welke technieken je kunt gebruiken om dit zo effectief mogelijk te bewerkstelligen. Bijvoorbeeld door het maken van een goed stappenplan, het selecteren van de juiste prikkels, het omgaan met negatieve prikkels en afleidingen, etc. Het uitgangspunt is dat Sitskoorn stelt dat iedereen in staat is om dit doen. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat ons brein –of dat nu jong is of oud – in staat is om onze doelen te bereiken, hoe moeilijk dit ook lijkt te zijn.

Iedereen kan veranderen; iedereen kan leren!

Dit inzicht is een belangrijke motivatie om daadwerkelijk te beginnen met deze vorm van persoonlijke ontwikkeling. Je kunt echt veranderen. Echter, een belangrijke vraag die ik had bij het lezen van dit onderwerp is of deze motivatie voldoende is om echt in actie te komen. Volstaat de kennis dat het kan om over te gaan tot concrete actie? Laten we ervan uitgaan dat de stappen en strategieën die Sitskoorn voorstelt inderdaad goed werken. Dan blijft nog steeds de vraag of je genoeg motivatie hebt om daadwerkelijk aan de slag te gaan; om inderdaad vier keer in de week van die bank af te komen om te gaan sporten of om ’s avonds echt die cursus te gaan volgen die je altijd al wilde doen. Hoe verleid je mensen om te gaan leren? Of in dit geval: hoe verleid je jezelf?

Ik stel deze vraag overigens uit oprechte nieuwsgierigheid en niet als kritiek op het boek. Het is een onderwerp waar de auteur zelf namelijk ook op ingaat. Ook zij stelt dat (interne) motivatie noodzakelijk is om te starten met een leerproces en om het vol te houden tot je doel is bereikt. Echter, ze stelt ook dat wanneer deze motivatie te laag is, je niet zult slagen. Het antwoord op de vraag hoe je deze motivatie kunt laten groeien, belooft ze in een volgend boek voor ons uit te werken.

Hoe motiveer je mensen om in actie te komen?

De reden waarom ik zo gefascineerd ben door deze vraag (en nieuwsgierig naar het antwoord van Sitskoorn) is dat we vanuit CINOP weten dat dit een belangrijke thema is waar veel professionele organisaties mee worstelen. Je kunt medewerkers geweldige leermogelijkheden aanbieden, grote leerbudgetten ter beschikking stellen, state-of-the-art leersystemen ontwikkelen, maar zonder de motivatie van de mensen die je wilt laten leren, zullen al deze investeringen maar beperkt werken. Dus hoe zorg je ervoor dat mensen zich echt gaan bezighouden met iets als leven lang leren?

Wij weten uit ervaring dat je mensen verleidt door hen aan te spreken op hun persoonlijke passies en interesses. Door aan te sluiten bij deze persoonlijke drijfveren, is het veel gemakkelijker om een leerproces te ontwikkelen waar mensen enthousiast van worden. Binnen een organisatie kun je dit per persoon bekijken en inrichten, maar je kunt ook op zoek gaan naar bepaalde persona’s; door goed te bekijken naar de mensen binnen de organisatie kun je ontdekken dat er een aantal groepen zijn die veel overeenkomsten hebben. Mensen met dezelfde soort ambities, angsten, verlangens, verwachtingen, belangen etc.  Door te bekijken hoe je deze specifieke groepen het beste kunt aanspreken op basis van wat hun beweegt, kun je op een heel effectieve manier grote groepen mensen activeren om te gaan leren.

Ten slotte

Ik zal in deze korte tekst niet uitgebreid ingaan op deze werkwijze – dat is iets voor een volgende blog. Voor nu zou ik willen afsluiten met de gedachte dat het interessant zou interessant zijn om deze praktische kennis te verbinden met de kennis die we hebben over de werking van ons brein. Ik kan mij namelijk voorstellen dat deze wetenschappelijke kennis enorm kan helpen om het proces om mensen te verleiden om te leren veel beter te begrijpen is en daarmee ook te verdiepen en te verbeteren.

Meer informatie? Neem gerust contact op.

Gerelateerde artikelen

Drie wetenschappelijk bewezen leerprincipes in het onderwijs

Hoe meet je 21ste -eeuwse vaardigheden?

Eerste Train-de-Trainer KOMPAS21 groot succes